Woda w terenie: filtr, tabletki, gotowanie i śnieg zimą

Woda nie jest dodatkiem do marszu

W terenie łatwo myśleć o wodzie dopiero wtedy, gdy chce się pić. To za późno. Woda decyduje o tempie, myśleniu, temperaturze ciała i o tym, czy dziecko oraz senior przejdą dzień bez kryzysu. Dorosły w spoczynku potrzebuje zwykle 2-3 l na dobę. Dolny próg przetrwania to około 0,9-1 l na dobę, ale tego nie traktujesz jak planu. To granica awaryjna, nie komfort ani bezpieczeństwo.

Przy wysiłku i upale powyżej 32 C zapotrzebowanie może się podwoić, a utrata potu może dochodzić do 1,5 l/h. Latem nie wystarczy powiedzieć: „napijemy się później”. Dziecko może nie zgłosić pragnienia na czas, a senior może mieć osłabione odczuwanie pragnienia. Woda musi być pod ręką i przypominana, nie schowana głęboko w plecaku.

Ile zabrać, gdy idziesz z rodziną

Nie licz wody tylko dla siebie. Dzieci mają swoje dobowe potrzeby, które rosną z wiekiem: 2-3 lata około 1300 ml, 4-8 lat około 1600 ml, 9-13 lat około 1900 ml u dziewczynek i około 2100 ml u chłopców. To wartości dnia codziennego, a nie norma marszu w upale, więc w terenie traktujesz je jako punkt wyjścia.

U seniora nie ma jednej osobnej liczby terenowej, dlatego praktycznie zaczynasz od zakresu dorosłego, czyli 2-3 l na dobę, ale nie czekasz, aż sam poprosi. Przy dziecku patrzysz na suche lub lepkie usta, mniej łez przy płaczu, ciemniejszy mocz i rzadsze oddawanie moczu. Przy wymiotach albo biegunce małe dziecko może odwodnić się bardzo szybko, nawet w ciągu doby, a niemowlę jeszcze szybciej, więc to nie jest drobiazg do obserwacji „do jutra”.

Wody nie oceniasz tylko po tym, że jest przezroczysta

W lesie i w górach problemem mogą być Giardia lamblia, Cryptosporidium parvum i E. coli. Przezroczysta woda nadal może wymagać uzdatnienia. Po burzy albo gwałtownym wzroście wody unikaj nurtu, który robi się mętny lub brunatny, niesie gałęzie, patyki, pianę i osad. To może oznaczać falę spływającą z wyżej położonego terenu.

Nie pij bez przygotowania wody z przypadkowego rowu, suchego koryta po deszczu ani miejsca, w którym nie rozumiesz, skąd woda przyszła. Jeżeli masz wybór, szukasz źródła spokojniejszego, dalej od błota i nagłego spływu. Jeżeli nie masz wyboru, nie udajesz, że jedna metoda rozwiązuje każdy problem. Dobierasz metodę do tego, co masz i ile masz czasu.

Filtr, tabletki i gotowanie to różne narzędzia

Filtr mechaniczny działa przez zatrzymywanie cząstek. Filtr poniżej 1 mikrona usuwa Giardia i Cryptosporidium. Filtr węglowy 5-10 mikronów tego nie usuwa, więc sama nazwa „filtr” niczego jeszcze nie gwarantuje. Patrzysz na parametr, a nie na obietnicę z opakowania.

Tabletki wymagają czasu kontaktu. Tabletki chlorowe potrzebują około 30 min, a w wodzie poniżej 10 C nawet 2 h. Przy tabletkach jodowych źródła podają różnie: producent może wskazywać 5 min, praktyka często mówi o 30 min, więc traktuj to jako widełki i trzymaj zapas czasu. Tabletka nie działa jak magiczne zaklęcie wrzucone do kubka w biegu.

Gotowanie jest proste, ale wymaga paliwa, naczynia i czasu. Wodę utrzymujesz na intensywnym wrzeniu 1 min, a powyżej 2000 m n.p.m. 3 min. Gotowanie nie jest wygodne, gdy wieje, pada, dziecko płacze, a senior marznie, ale nadal bywa najbardziej zrozumiałą metodą, jeśli masz warunki do bezpiecznego użycia palnika albo ognia w miejscu dozwolonym.

Czego każda metoda nie załatwia za Ciebie

• Filtr: musi mieć właściwy parametr; filtr węglowy 5-10 mikronów nie usuwa Giardia i Cryptosporidium.
• Tabletki: nie działają natychmiast, a zimna woda wydłuża czas oczekiwania.
• Gotowanie: wymaga paliwa, naczynia i bezpiecznego miejsca; nie pomaga, jeśli nie możesz rozpalić ani użyć palnika.
• Śnieg: nie jest gotową wodą, tylko surowcem do stopienia i ogrzania.

Najprostszy system rodzinny to połączenie zapasu, filtra lub tabletek oraz możliwości gotowania. Jedna metoda może zawieść przez zimno, brak czasu, awarię albo zmęczenie. Dwie metody dają większy spokój.

Śnieg zimą nie jest darmową wodą

Zimą pragnienie bywa tłumione przez chłód, ale odwodnienie nadal działa. Jedzenie śniegu obniża temperaturę ciała i drażni śluzówki. Śnieg ma tylko około 1/4-1/5 objętości wody, więc pełny kubek śniegu nie daje pełnego kubka picia. Samo topienie kosztuje około 80 kcal/l, a podgrzanie kolejne około 100 kcal/l, czyli razem około 180 kcal/l.

Dla dziecka i seniora to ważniejsze niż dla silnego dorosłego. Nie każesz im jeść śniegu „dla nawodnienia”. Topisz go, podgrzewasz i podajesz regularnie małymi porcjami. Zimą problemem nie jest tylko brak wody, ale też utrata ciepła podczas jej zdobywania.

Pory roku zmieniają plan wody

Wiosną jest więcej wody powierzchniowej, ale po zimie i roztopach rośnie ryzyko zabrudzenia. Latem planujesz większy zapas, bo wysiłek i upał mogą podnieść potrzeby do 6-7+ l na dobę. Jesienią wracasz bliżej 2-3 l na dobę, ale zimna woda może wydłużać działanie tabletek. Zimą liczysz paliwo, czas i energię na topienie śniegu, a nie samo jego znalezienie.

Mały nawyk przed każdym postojem

Przy zatrzymaniu sprawdź, ile wody zostało, kto pił ostatnio i czy kolejny odcinek trasy ma pewne źródło. To proste, ale chroni przed sytuacją, w której cała grupa orientuje się za późno, że zapas jest tylko w teorii.

Woda w terenie ma być zaplanowana przed marszem, a nie szukana dopiero wtedy, gdy grupa zwalnia i zaczyna popełniać błędy.

Checklisty ilości, metod uzdatniania i zimowego topienia śniegu znajdziesz w materiale PDF „Woda w terenie”.