Ile prądu potrzebujesz przy blackoucie: proste liczenie bez zgadywania

Najpierw liczysz potrzeby, nie pojemność sprzętu

Przy blackoucie łatwo zacząć od pytania: jaką stację zasilania kupić. Lepsze pytanie brzmi: co naprawdę musi działać w Twoim domu i przez jaki czas. Inaczej kupujesz urządzenie pod wyobrażenie, a nie pod potrzeby rodziny. Telefon, router, lodówka, pompa obiegowa i sprzęt medyczny to zupełnie inne odbiorniki niż czajnik elektryczny albo piekarnik.

W praktyce robisz krótką listę. Oddzielasz rzeczy krytyczne od wygody. Krytyczne są łączność, światło, chłodzenie leków i jedzenia, czasem obieg ogrzewania albo sprzęt podtrzymujący zdrowie. Dla dziecka ważne będzie światło nocne, ciepły posiłek i działający telefon opiekuna. Dla osoby starszej często ważniejszy od laptopa będzie telefon, ładowarka do aparatu medycznego, cicha lampka i stabilna temperatura w mieszkaniu.

Waty i watogodziny po ludzku

Wat mówi, jak mocno urządzenie pobiera prąd w danej chwili. Watogodzina mówi, ile energii zużyje przez czas pracy. Najprostszy wzór jest taki: energia Wh = moc W x czas h. Jeśli urządzenie pobiera 10 W i pracuje przez 10 h, zużyje 100 Wh. Jeśli masz stację 500 Wh, nie oznacza to, że całe 500 Wh trafi do urządzenia podłączonego do gniazdka 230 V.

Przy zasilaniu przez przetwornicę przyjmij około 85% sprawności. Reszta znika w stratach cieplnych. Czyli z deklarowanej stacji 500 Wh do urządzeń 230 V liczysz orientacyjnie mniej energii niż na naklejce. Przy USB albo zasilaniu DC straty bywają mniejsze, dlatego telefon, router albo lampka USB są dobrymi odbiornikami dla powerbanku i małej stacji.

Router, laptop, lodówka i czajnik to nie ta sama skala

Router WiFi pobiera zwykle około 7-10 W ciągłej mocy. To bardzo mało. Jeśli sieć po stronie operatora jeszcze działa, router jest jednym z najlepszych kandydatów do podtrzymania z powerbanku, UPS-a albo stacji. Laptop pod obciążeniem pobiera około 45-65 W, a jego zasilacz często ma 45, 65 albo 90 W. Do pracy awaryjnej lepiej ładować go krótkimi cyklami niż trzymać cały czas podłączony.

Lodówka jest trudniejsza. Średni pobór to około 100-200 W, ale rozruch kompresora może chwilowo wymagać 1200-1800 W. To oznacza, że stacja musi obsłużyć nie tylko średnią moc, ale też skok startowy. Kompresor nie pracuje cały czas, tylko cyklicznie, mniej więcej 30-40% czasu. Dlatego obliczenie z tabliczki jest punktem startu, a nie obietnicą idealnego czasu pracy.

Czajnik elektryczny jest po drugiej stronie skali: około 2000-3000 W. Mała stacja zasilania nie jest od gotowania wody w czajniku. Taki odbiornik zje pojemność bardzo szybko i może przekroczyć możliwości przetwornicy. W blackoucie lepiej od razu myśleć o kuchence działającej bez prądu, ale tylko z dobrą wentylacją i bez traktowania jej jako ogrzewania.

Jak policzyć własny plan zasilania

1. Wypisz urządzenia, które naprawdę mają działać.
2. Sprawdź ich moc na etykiecie, zasilaczu albo w instrukcji.
3. Pomnóż moc W przez planowany czas h.
4. Przy gniazdku 230 V uwzględnij około 85% sprawności przetwornicy.
5. Przy lodówce sprawdź, czy stacja obsługuje rozruch kompresora.

Jeśli masz osobę zależną od sprzętu medycznego, ten punkt nie jest dodatkiem. Koncentrator tlenu może pobierać około 300-600 W, a większe modele nawet więcej. W takim domu plan awaryjny zaczyna się od mocy sprzętu medycznego, zapasu energii, kontaktu z dostawcą sprzętu i ustalenia, gdzie przenieść osobę, gdy awaria się wydłuży.

Ile lodówka wytrzyma na stacji zasilania

Stacja 500 Wh przy średnim poborze lodówki około 100-150 W daje orientacyjnie 2,5-4 h ciągłej pracy. Stacja 1000 Wh przy tym samym założeniu daje około 5-8 h. W praktyce czas może być dłuższy, bo kompresor pracuje cyklicznie, ale nie planujesz na maksimum. Plan oparty na najlepszym scenariuszu zawodzi wtedy, gdy w mieszkaniu jest ciepło, lodówka jest często otwierana albo sprzęt jest starszy.

Dlatego małej stacji nie używasz jak zastępczego gniazdka na całą noc. Lepiej podłączać lodówkę cyklicznie: schłodzić wnętrze, odłączyć, nie otwierać drzwi bez potrzeby i wrócić do zasilania po pewnym czasie. Dla rodziny z dziećmi to oznacza prostą zasadę: najpierw wyjmujesz rzeczy potrzebne na najbliższy posiłek, potem zamykasz lodówkę. Seniorowi warto wcześniej przygotować osobno leki i jedzenie, żeby nie szukał ich długo przy otwartych drzwiach.

Powerbank, stacja, UPS i generator mają różne role

Powerbank 20-30 000 mAh to zwykle około 70-110 Wh. W samych ogniwach powerbank 20000 mAh ma około 74 Wh, bo liczy się go jako 20 x 3,7 V. To dobre na telefon, latarkę USB i drobne akcesoria. Nie jest to zasilanie dla lodówki, czajnika ani ogrzewania.

Stacja zasilania 500-2000+ Wh daje gniazdo 230 V, USB i często wyjścia DC. Jest cicha, nie ma spalin i nadaje się do mieszkania. Może zasilić lodówkę przez ograniczony czas, router, lampy LED, laptop, pompę CO albo drobny sprzęt medyczny, o ile zgadza się moc ciągła i szczytowa. UPS jest czymś innym: zwykle daje tylko 5-15 minut przy pełnym obciążeniu. Chroni komputer albo router przed krótkim zanikiem, ale nie jest planem na długi blackout.

Generator spalinowy 2-3 kW i większy daje dużą moc oraz możliwość pracy tak długo, jak masz paliwo i serwis. Nadaje się do większych odbiorników, ale wymaga miejsca na zewnątrz, pilnowania paliwa, hałasu i bezpieczeństwa. W bloku najczęściej nie jest rozsądnym rozwiązaniem. W domu jednorodzinnym może być elementem planu, ale tylko przy twardych zasadach czadu.

Generator i czad: tu nie ma miękkich wyjątków

Generatora spalinowego nie uruchamiasz w domu, mieszkaniu, garażu, piwnicy, na balkonie ani pod oknem. Nie pomaga otwarte okno ani uchylona brama garażowa. Tlenek węgla jest bezwonny, może doprowadzić do utraty przytomności w ciągu minut i jest najczęstszą przyczyną śmierci w takich sytuacjach. W Polsce notuje się ponad 100 zgonów rocznie i blisko 2000 podtrutych tlenkiem węgla, głównie w sezonie grzewczym.

Generator ustawiasz co najmniej 6 m od drzwi, okien i wlotów wentylacji. Nawet 4,5 m może być za mało przy bezwietrznej pogodzie. Urządzenie stoi na równej powierzchni, z dala od deszczu i wilgoci, zgodnie z instrukcją uziemienia. Tankujesz tylko po wystudzeniu silnika i nigdy w pomieszczeniu. W domu ma działać czujnik czadu, szczególnie blisko sypialni.

Fotowoltaika bez magazynu nie ratuje blackoutu

Zwykła instalacja fotowoltaiczna on-grid bez magazynu energii wyłącza się przy zaniku napięcia w sieci, nawet gdy świeci słońce. To zabezpieczenie przed podawaniem prądu do linii, przy której mogą pracować ludzie usuwający awarię. Żeby panele dawały prąd w blackoucie, potrzebny jest magazyn energii i falownik z funkcją pracy wyspowej albo backupu.

Praktyczne tabele liczenia energii, listy odbiorników i procedury bezpiecznego używania zasilania awaryjnego znajdziesz w materiale PDF „Światło i zasilanie awaryjne”.