Jak ogrzać mieszkanie, gdy zabraknie prądu i gazu

Zimowa awaria zasilania jest groźniejsza niż letnia z jednego powodu: nawet piec gazowy nie zagrzeje bez prądu, bo jego elektronika i pompa obiegowa stoją. Mieszkanie zaczyna stygnąć od pierwszej godziny, a razem z nim spada odporność domowników. Dobra wiadomość jest taka, że nie potrzebujesz kominka ani agregatu, żeby bezpiecznie przejść przez kilka dni bez ogrzewania. Potrzebujesz zrozumieć jedną zasadę: w kryzysie nie ogrzewasz mieszkania. Ogrzewasz ludzi.

Od jakiej temperatury robi się niebezpiecznie

Za minimum dla zdrowej, ubranej osoby dorosłej przyjmuje się 18 stopni, a za bezpieczny uznaje się przedział 18-24 stopni. Dla niemowląt, seniorów i osób przewlekle chorych próg podnosi się do 20 stopni. Poniżej 16 stopni, zwłaszcza przy wysokiej wilgotności, rośnie ryzyko infekcji dróg oddechowych, a wychłodzenie podnosi ciśnienie tętnicze i obciąża serce.

To ważne, bo pokazuje skalę zagrożenia. Ryzykiem w wychłodzonym mieszkaniu rzadko jest dramatyczne zamarznięcie. Znacznie częstsze są zawał, udar i zapalenie płuc u osoby starszej, która przez trzy doby siedziała w dwunastu stopniach i „jakoś wytrzymywała”.

Warto też znać etapy hipotermii, czyli spadku temperatury ciała poniżej 35 stopni. Pierwszy etap to silne dreszcze i przyspieszone tętno przy zachowanej świadomości. Gdy temperatura ciała spada dalej, dreszcze paradoksalnie ustają, a pojawia się splątanie i senność. To jest moment naprawdę groźny, bo osoba wychłodzona przestaje wtedy racjonalnie oceniać sytuację i twierdzi, że jest jej ciepło. Dzieci wychładzają się szybciej, bo mają większą powierzchnię ciała w stosunku do masy, a seniorzy dlatego, że gorzej działa u nich termoregulacja. I jeszcze jedno: alkohol nie rozgrzewa. Rozszerza naczynia krwionośne w skórze, daje złudne uczucie ciepła i przyspiesza utratę ciepła z organizmu.

Najważniejsze: zatrzymaj ciepło, które jeszcze masz

Zanim pomyślisz o jakimkolwiek źródle ciepła, ogranicz straty. Ta część nic nie kosztuje i daje najwięcej.

• Zamknij się w jednym pomieszczeniu. Wybierz najmniejszy pokój z najmniejszą liczbą okien, najlepiej po nasłonecznionej stronie, i przenieś tam całą rodzinę. Cztery osoby oddające ciepło w małym pomieszczeniu to zysk kilku stopni. Pozostałe pokoje zamknij i traktuj jak bufor.
• Zrób namiot w pokoju. Koc rozwieszony nad łóżkiem albo dosłownie postawiony w pokoju namiot turystyczny zmniejsza objętość ogrzewanego powietrza kilkukrotnie. Dzieci traktują to jak zabawę, a termicznie to jedna z najskuteczniejszych rzeczy, jakie możesz zrobić.
• Uszczelnij okna i drzwi. Zwinięty koc pod drzwiami, folia lub nawet folia bąbelkowa na szybie, zasłonięte na noc rolety i zasłony. Okno to najzimniejsza powierzchnia w mieszkaniu i główna droga ucieczki ciepła.
• Odetnij się od podłogi. Zimno ciągnie od dołu mocniej, niż się wydaje. Karimata, dywan, kilka koców pod materacem. Spanie bezpośrednio na podłodze to najszybsza droga do wychłodzenia.
• Ubieraj się warstwowo. Warstwa bazowa odprowadzająca wilgoć (wełna merynosów albo materiał termoaktywny, nigdy bawełna przy skórze), warstwa izolacyjna (polar, puch) i warstwa zewnętrzna chroniąca przed przewiewem. Spocona bawełniana koszulka pod swetrem wychładza, zamiast grzać.
• Śpij w czapce i skarpetach. Nieosłonięta głowa to duża powierzchnia oddająca ciepło przez całą noc.

Jeśli kupujesz śpiwór na taką okazję, wybieraj go według temperatury komfortu, a nie temperatury ekstremalnej z etykiety. Ta ostatnia to strefa przetrwania, przy której człowiek nie umiera, ale też nie śpi, a w kryzysie sen jest częścią bezpieczeństwa.

Źródła ciepła, które naprawdę działają

Po zabezpieczeniu strat możesz dołożyć ciepło punktowe. Kolejność od najbezpieczniejszych:

• Termofor. Prosty, tani i zaskakująco skuteczny. Wodę zagotujesz na kuchence turystycznej, a jeden termofor w śpiworze utrzymuje ciepło przez większość nocy. Dwa termofory na osobę to sensowny zapas dla rodziny.
• Ogrzewacze chemiczne. Jednorazowe wkłady, które po otwarciu opakowania osiągają 40-60 stopni na powierzchni i działają orientacyjnie 8-12 godzin. Grzeją punktowo: dłonie, stopy i okolice nerek, i właśnie o to chodzi. Nie ogrzeją pokoju i nie mają takiego zadania.
• Ciepły posiłek i napój. Gorąca zupa robi dla odczucia ciepła więcej niż godzina siedzenia pod kocem. Gotowanie dokłada też trochę ciepła do pomieszczenia, ale gotujesz przy uchylonym oknie, o czym za chwilę.
• Ciepło własnego ciała. Wspólne spanie pod jedną warstwą koców, szczególnie z małymi dziećmi i osobami starszymi, jest w kryzysie normalną i skuteczną praktyką.

Na osobną wzmiankę zasługuje mit „grzejnika z doniczki i świeczek”, który wraca w internecie przy każdym mrozie. Jeden podgrzewacz oddaje orientacyjnie 30-40 watów ciepła. Żeby ogrzać mały pokój, potrzebowałbyś ponad tysiąca watów, czyli kilkudziesięciu świec palących się jednocześnie, z ryzykiem pożaru i zużywaniem tlenu w zamkniętym pomieszczeniu. Doniczka nad świeczkami nie produkuje ciepła, tylko je gromadzi i oddaje wolniej. Świece trzymaj jako źródło światła, nie ogrzewania.

Tu ludzie naprawdę giną: czad

To najważniejszy fragment tego materiału. W polskim sezonie grzewczym straż pożarna notuje tysiące zdarzeń związanych z tlenkiem węgla i kilkadziesiąt zgonów rocznie. W kryzysie liczba prób „dogrzania się czymkolwiek” rośnie, a razem z nią liczba ofiar.

Tlenek węgla jest bezbarwny i bezwonny. Przy stężeniu rzędu 200 ppm łagodny ból głowy pojawia się po dwóch-trzech godzinach, przy 800 ppm objawy przychodzą po kilkudziesięciu minutach, a utrata przytomności po około dwóch godzinach. Silnik spalinowy albo grill węglowy w zamkniętym pomieszczeniu potrafią wytworzyć stężenia wielokrotnie wyższe, przy których na reakcję zostaje kilkanaście minut, a osoba śpiąca nie ma ich wcale.

• Nigdy nie ogrzewaj mieszkania grillem węglowym, generatorem, piecykiem turystycznym na benzynę ani gazowym piekarnikiem. To dotyczy również garażu, piwnicy i zamkniętego balkonu.
• Kuchenka turystyczna na kartusz służy do gotowania, nie do ogrzewania. Używaj jej krótko, przy uchylonym oknie i nigdy bez nadzoru. Polskie przepisy dla pomieszczeń z gazem wymagają odpowiedniej kubatury i sprawnej wentylacji nie bez powodu: spalanie zużywa tlen, a przy jego niedoborze zaczyna powstawać czad.
• Generator zawsze na zewnątrz, w odległości co najmniej sześciu metrów od okien, drzwi i kratek wentylacyjnych.
• Kup czujnik tlenku węgla: kosztuje mniej niż jedna wizyta u mechanika, alarmuje, zanim stężenie stanie się groźne dla życia (im wyższe stężenie, tym szybciej) i jest jedyną rzeczą, która ostrzeże Cię, gdy śpisz. Sprawdź jego baterię teraz, nie w trakcie awarii.
• Nie zaklejaj kratek wentylacyjnych w ramach uszczelniania mieszkania. Uszczelniasz okna i drzwi, nigdy wentylację.

Jeśli u kogokolwiek pojawi się ból głowy, nudności, zawroty głowy i osłabienie, a objawy mijają po wyjściu z pomieszczenia, traktuj to jako zatrucie czadem. Wyprowadź wszystkich na zewnątrz, otwórz okna i dzwoń pod 112.

Nie zapomnij o instalacji wodnej

Przy dłuższej awarii w silnym mrozie problemem stają się rury. Nieizolowane odcinki w nieogrzewanych pomieszczeniach, w piwnicy, garażu i na poddaszu, potrafią zamarznąć w kilka do kilkunastu godzin, a rozerwana rura oznacza zalanie w momencie, gdy woda wróci. Docieplenie newralgicznych odcinków, zakręcenie głównego zaworu i spuszczenie wody z instalacji przy zapowiadanej długiej awarii to rozsądne minimum, zwłaszcza w domu jednorodzinnym.

Co zrobić już dziś

Przygotowanie na zimną awarię jest tanie i mieści się w jednej kratce zakupowej: dwa termofory, opakowanie ogrzewaczy chemicznych, dodatkowe koce wełniane, karimata, kuchenka turystyczna z zapasem kartuszy, czapki i wełniane skarpety dla wszystkich domowników oraz czujnik czadu. Do tego jedna rozmowa przy stole: który pokój będzie „ciepłym pokojem”, kto pilnuje czujnika i kto dzwoni do babci, żeby sprawdzić, czy u niej też jest zimno.

Gotową, uporządkowaną wersję tego planu, z listą sprzętu, procedurą doba po dobie i kartą kontrolną bezpieczeństwa, znajdziesz w materiale Domowe Ogrzewanie Awaryjne. Jeśli chcesz przygotować cały dom, a nie jedno zagadnienie, sięgnij po Pakiet Dom Gotowy. Zimno wybacza mniej niż ciemność. Dlatego warto mieć to przemyślane, zanim zgaśnie światło.